Janë deshifruar tekstet e Albanëve të Kaukazit të gjetuara në Sinai

aghuankFrankfurt. Për dhjetë vjet një ekip i hulumtimi i udhëhequr nga shkencëtari Prof. Jost Gippert nga Frankfurti ka hulumtuar tekstet e të cilat janë të fshehura në tre dorëshkrime Palimpseste, të cilat janë të një rëndësie të madhe për zhvillimin e Kishës së krishtërimit lindor dhe letërsisë në Kaukaz . shkencëtarët gjermane, franceze dhe gjeorgjiane ia kan arritur ta deshifrojnë përmbajtjen.

Hulumtuesit kanë hasur, ndër të tjera, në materialin e parë të shkruar me dorë e një gjuhe të panjohur më parë nga shekulli i 5-të, e cila ishte folur nga “Shqiptarët”, e Kaukazit një popull që në gjysmën e dytë të mijëvjeçarit 1 në prag të krijimit të një të kishe të krishterë me prijës të vet ,ka zhvilluar edhe shkrimin e tij dhe ato të përdorura në transkript e certefikatave të krishterë.

Për projektin “qasje të reja për përpunimin shkencor të dorëshkrimeve palimpsest Proveniences Kaukazian” partnerët e projektit nga Fondacioni Volkswagen dhanë rreth 150,000 euro. palimpsest (greqisht: “përsëri e gërvishtur”) është emëruar një pjesë me shkrim të pergamenë – nga një papirus i rrallë – të cilit i është gërryer mbishkrimi origjinal, larë ose përshkllirë me shtuf dhe është rishkruar më pastaj. Praktika, ta fshini tekstin që më pastaj objektin e shkrimit ta përdorni edhe për një herë të dytë apo edhe të tretë, ishte e zakonshme në Mesjetë, për arsye të kursimit. Duke përdorur procesin modern fotografik bëhet e mundur që teksti origjinal të bëhet i dukshm përsëri,nganjëhere.

Te dorëshkrimet tani të studjuara behet fjalë për dy palimpsests të gjetur në vitin 1994 në manastirin e Shën Katerinës në Sinai si dhe në georgicus Codex Vindobonensis 2, një dorëshkrim i gjerë, e cila vjen nga një ish-manastir gjeorgjian në Jeruzalem dhe i cili që nga viti 1930 është ruajtur në Biblioteken Kombëtare austriake në Vjenë. Shtresa e poshtme e këtij dorëshkrimi vjen nga 16 dorëshkrime të ndryshme origjinale dhe përmban disa nga tekstet më të vjetra të letërsisë gjeorgjiane në përgjithësi. Dy Kodiket nga Sinai, shtresa e re e të cilit,dhe e sipërme është Gjeorgjiane, bazuar në të paktën gjashtë dorëshkrime të ndryshme origjinale nga mesjetën e hershme, që janë shkruar në katër gjuhë të ndryshme dhe në shkrimin e Kishës krishterimit Lindorë – në Armene, Gjeorgjiane, Siriake dhe Albanishte Kaukaziane.

me procese teknologjike të reja ku shtresat individuale të tekstit si dhe materialet e shkrimit jan ndarë duke u vequar nga njeri tjetri në spektrin e ngjyrave në mënyrë fotografike, ka rezultuar me progres të rëndësishëm në deshifrimin e shtresës më të vjeter të tekstit. Me rëndësi të veçantë janë fragmente Kaukazian-Albane në palimpsests e Sinait, pasi materiale të dorës së parë të shkruar të këtij dorëshkrimi nga shekulli i 5-të,praktikisht të një gjuhe të pa njohur deri më taani. Kjo është rreth gjysma e Ungjillit të Gjonit, si dhe tekste të tjera të shumta të leximit të Dhiatës së Re dhe të Vjetër, përkthimi i tyre Albano-Kaukazian i cili ndoshta daton diku nga shekullit të 7-të. Të dala nga botimi kohët e fundit edicioni i parë dy vëllimësh, i cili u zhvillua si bashkëpunim i Prof. Jost Gippert (Frankfurt) dhe Prof. Wolfgang Schulze (Mynih), mbyllë këtë material me informacion të gjerë mbi historinë, shkrimin, gramatikën dhe fjalorin e Albanëve nga Kaukazi.

Periudha e shkurtër shkrimore “shqiptarëve” të Kaukazit, përfundoi me islamizimin e këtijë territori “shqiptar” i cili në antikë shtrihej diku në veriperëndim të Aserbaigjanit të sotëm. Gjuha e Albanëve të Kaukazit nuk ka të bëjë asgjë me shqiptarët në Gadishullin e Ballkanit. Përkundrazi, sipas deshifrimeve të kryera të Palimpsesteve e ka veërtetuar si pararendës të gjuhëve “të vogla” akoma egzistuese të familjes Lindore Kaukaziane të të folmes Udi. E cila gjuhë/Udi një nga gjuhët e pakta të tokës, historia e së cilës mund të ndiqet për një periudhë prej 1500 vjetësh.

 

Nga gjermanishtja :Xhelil Arifi

Comments are closed.

%d bloggers like this:

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close