Advertisements

Kali i Norikëve me prejardhje nga Epiri ?

shkruan Fahri Xharra

Tema që dua ta trajtoj sot , falë besnikërisë dhe saktësisë historike që studjuesit austriak e shkruajnë, është koha e viteve 500 paraKr. Nga bibliotekat austriake mund të arrihet në një vërtetësi të së kaluares sonë që shkruhet me shumë pedantëri mu për kohet të cilat fqinjët tanë i “rrokullisen” për nevojat e tyre spekuluese dhe mohuese të një gjiganti historik si ç`ishte Iliria dhe para ilirët.
Austriakëve iu intersonte në këtë studim që po e komentoj , se kush ishin pararomakët e këtyre anëve (Bevölkerung im heutigen Kärnten Raum ); pra kush jetonte krahinen Kernten të jugut të Austrisë në kufi me Slloveninë. Shikoni aty ishin Ilirët dhe Keltet por edhe Venetet e Etrsuket të sillen andej pari .
Në shkollat fillore të krahinës austriake Kernten mësohet : : „Das erste große Volk in Kärnten waren die Illyrer.” -pra populli i parë i këtyre anëve ishin Iliret . Por studimet vazhdojnë . Koha e hekurit , kultura e Halshtatit , që përshkruhet si kulturë materiale Kelte , në studimet e Baronit tregohet se ilirët ishin popullatë para-kelte e këtyre anëve dhe e Alpeve lindore.
Në vitin 1857 , vjen historiani i njohur gjerman Theodor Momsen i cili i kërkon dhe studjon shkrimet e kohes në Plöckengebiet dhe i gjenë shkimet e vjetra antike të etruskëve dhe venetëve.
Këto të gjetura në vendin ilir të Norikëve ,ai i spjegon që kanë mbetur nga shtegtimet tregtare të Venetëve dhe Etruskeve në Noricum. Sa impozante ! Të gjithë duke folur në gjuhe e njejtë të kohes ; shqipja arkaike .
Pas pushtimit keltë Norikumi ishte bër pjesa më jugore e popullsive Kelte veriore e cila shërbeu edhe më vonë gjatë Epokës së hekurit si pikë fillim i sulmeve mbi gadishullin Apenin. Hulumtimet arkeologjike, veçanërisht në varrezat e Hallstatit, ka treguar se ka pasur një qytetërim të fuqishëm në kët zonën, por qytetërimi Hallstat ishte një manifestim kulturor para pushtimeve kelt dhe të afërt me ilirët e cila ka ngjashmëri sidomos në metalurgji pra po flasim për periudhën gjatë shekullit 7 –të para l.k. Mirpo popullësia mbeti ilire në përqindjen më të madhe, siç e dëshmon edhe Apiani: Këta njerëz (ilirët) dhe gjithashtu panonët, retët, norikët, mysianët e Evropës, dhe fise tjera kufitare që banojnë në anën e djathtë të Danubit, romakët i dallonin njërin nga tjetri dhe i quanin secilin me emrin e tyre të veçantë, por ata e konsideronin tërë Ilirinë si të përfshirë nën një emërtim të zakonshëm…
Nëse Noriet ishindhe jetonin aty, shikoni hartën , jeta e tyre dhe terreni ku jetonin normalisht që iu duheshin edhe kafshë të fuqishme si për bartje por edhe për luftëra,.
Edhe sot është i njohur dhe me rëndësi të madhe është kali i Norikëve në Austrinë e sotme.


Për hirë të vërtetës po e bashkangjes tekstin në anglisht :” The Noriker or Noric horse is one of the oldest mountain draft horses in Europe, originating in the foothills of the highest Austrian mountains, Grossglockner, and being indigenous to the Central Alpine regions. Initially used for transporting a lot of goods from one place to the other, they are immensely popular in the present times because of its pleasant temperament, surefootedness, and agility. “

Pra kali i Norikëve, është kali më i vjetër malor në Europë, me origjinë nga malet më të larta të Austrisë- Grossglockner dhe si i tillë mendohet se është indigjen.
Kali i Norikumit, rrjedhë nga provinca kelte me të njejtin emër, por sipas “ International Encyclopedia of Horse Breeds ,1995” origjina e lashtë e këtij lloji kuajsh është nga Epiri , nga një regjion i famëshëm pë rritjen e e kuajve.
Epirotët, sipas Dhimitër Pilikës e kanë njohur artin e rritjes së shtazëve si lopëve , kujve dhe mos të e harrojmë qenin e njohir mollos.
Shikoni , edhe në literaturen që e keni më poshtë të shkruar, janë shumë ndryshime në dhënjen e të vërtetës për këtë lloj kuajsh që me fizikun e tyre iu janë përshtaur natyrës së “ egër “ rreth Alpeve të Austrisë.
Referncat, në të cilat jam bazuar për këtë shkrim:
http://www.theequinest.com/breeds/noriker/ ,
http://www.horsebreedspictures.com/noriker-horse.asp ,
https://horse-reality.fandom.com/wiki/Noriker_horse
https://www.haflinger.eu/en/norica-horse/index.asp?MAID=343&LG=3&APP=8&NKey=noriker
https://www.revolvy.com/page/Noriker

Der Noriker


https://books.google.com/books?isbn=080613884X
Por për studim më të thelluar ju propozoj :
Norico⦁ o ⦁ Noriker (in Italian). Agraria.org. Accessed June 2017.
Razze-Popolazioni⦁ : D.M. 24347 del 5/11/2003 (in Italian). Associazione Italiana Allevatori. Archived 7 June 2007.
Norico (in Italian). Associazione Italiana Allevatori. Archived 17 May 2011.
The ⦁ Noriker⦁ – ⦁ History. Provincial Federation of South Tyrol Haflinger Horse Breeders. Accessed June 2017.
⦁ Valerie Porter, Lawrence Alderson, Stephen J.G. Hall, D. Phillip Sponenberg (2016). Mason’s World Encyclopedia of Livestock Breeds and Breeding (sixth edition). Wallingford: CABI. ⦁ ISBN 9781780647944.
⦁ Günter Jaritz, Fritz Dietrich Altmann (2010). Rote Listen gefährdeter Tiere Österreichs 4. Alte Haustierrassen: Schweine, Rinder, Schafe, Ziegen, Pferde, Esel, Hunde, Geflügel, Fische, Bienen (in German). Wien; Köln; Weimar: Böhlau. ⦁ ISBN 9783205784807
⦁ Summerhayes, RS, “Horses and Ponies”, Warne & Co, London & New York, 1948
⦁ Dr. Thomas Druml (editor) (2006). Das Noriker Pferd. Graz, Aut: Vehling Verlag. ⦁ ISBN 3-85333-123-8.CS1 maint: Extra text: authors list (link)
⦁ Dr. Helmut Feuersänger (1941). Der Pinzgauer Noriker. Landespferdezuchtverband Alpenland e.V. Salzburg.
⦁ Johann Schöfl (1960). Das autochtone Kaltblutpferd der Alpen, der österreichische ‚Noriker’, mit den charakteristischen Merkmalen seiner Blutlinien. Vienna, Aut: Dissertation BOKU Vienna.
⦁ Suchanka Emil (1900). Das norische Pferd. Vienna, Aut.
⦁ Gertrud Grilz-Seger & Thomas Druml (2010). The Noriker Horse. Bücherott: Asmussen Verlag. ⦁ ISBN 3-935985-49-5.

Fahri Xharra,05.04.19
Gjakovë

Loading...
Advertisements

Comments are closed.

%d bloggers like this:

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close