Advertisements
Ultimate magazine theme for WordPress.

“Ne duam vetëm atë që na takon”

Nga Lea Hartmann 

Të kthyerit e Kosovës luftojnë për AHV/AVS-në e tyre (pensionin e pleqërisë dhe trashëgimtarëve) – sot vendos Këshilli Kombëtar

Dhjetëra mijëra kosovarë që kanë punuar për vite në Zvicër dhe paguan kontributet e AHV/AVS. Megjithatë, ata nuk marrin pension. Kjo më në fund mund të ndryshojë.

“Kur? Kur do të marr më në fund paratë që më takojnë?” Ramush Azemi (69) shpesh ia shtron vetes këtë pyetje. Fermeri në pension jeton në Mogillë, një fshat i vogël në juglindje të Kosovës, shumë afër xhamisë ndërtuar rishtas, nga minaret e të cilës këtë mbrëmje buçasin thirrjen e myezinit nga altoparlanti.

Kosova është atdheu i Ramush Azemit. Por shtëpia e tij e dytë është Zvicra. Pothuajse 20 vjet që nga mesi i viteve ’90, jetoi dhe punoi njeriu tani më i vejë, i cili si punëtorë sezone në Grisons vendoste shinat për hekurudhat Retoromane. Me pagën e tij, Ramushi ushqeu familjen në vendlindje. “Kam dhënë gjithçka nga vetja për punën time”, thotë ai. “Me përjashtim të një rasti, kurrë nuk kam munguar nga puna”.

Kush kthehet, nuk merr pension

Edhe më i madh është zhgënjimi aktual. Me gjithë faktin se Ramush Azemi për vite të tëra ka paguar kontributet e AHV/AVS-it, ai nuk ka të drejtë për një pension zviceran. Marrëveshja, e cila lejon pagesën e AHV/AVS dhe IV/AI (pensionin e invaliditetit) e të kthyerve të Kosovës, është ndërprerë nga Zvicra në vitin 2010 (shih kutinë). Pensionet zvicerane kanë vazhduar të rrjedhin edhe më tej dhe pa ndërprerje në të gjitha shtetet e tjera të ish-Jugosllavisë.

Kosovarët që u pensionuan pas 1 prillit 2010 duhej të vendosnin: Ose ata qëndrojnë në Zvicër pas daljes në pension dhe marrin pensionin. Apo të kthehen në atdheun e tyre dhe ata të mos marrin asgjë. E vetmja mundësi që aktualisht është në dispozicion për pensionistët e Kosovës është rimbursimi i kontributeve të sigurimeve shoqërore. Megjithatë, në periudhën afatmesme dhe afatgjatë ato janë dukshëm më të këqija sesa me një pension mujor.

Tani duhet të vendosë parlamenti

Në këto vite diaspora kosovare me mbështetjen e sindikatave ka luftuar për një marrëveshje të re. Sot parlamenti vendosë përfundimisht: Pas Këshillit të Shteteve (Kantoneve) tani edhe Këshilli Kombëtar (Parlamenti federal) i Zvicrës duhet të japë dritën e gjelbër për marrëveshjen e negociuar rishtazi me Kosovën. Vetëm nëse Parlamenti pajtohet me marrëveshjen, ajo mund të hyjë në fuqi.

Prandaj, kosovarët si Ramush Azemi presin me shqetësim vendimin e Parlamentit të Zvicrës. Fondi i Kompensimit, i cili është përgjegjës për pagesën e pensioneve jashtë vendit, vlerëson se me një po për marrëveshjen rreth 10.000 kthyerit e Kosovës do të pretendojnë për pensionin e tyre. Konfederata vlerëson shpenzimet shtesë të AHV/AVS në rreth 15 milionë franga në vit. Kësaj shume duhet shtuar edhe një milion për IV/AI.

«Jam ngopur nga jeta jashtë atdheut»

Por edhe për kosovarët në Zvicër shumë çka varet nga vendimi. Ata, të cilët tani janë në pension, përbëjnë gjeneratën e parë të emigrantëve të Kosovës. Ata kishin ardhur në Zvicër për të gjetur punë këtu. Shumë prej tyre i lanë familjet e tyre në vendlindje dhe donin që të ktheheshin sa më shpejt që do tu lejonte situata financiare – më së voni pas daljes në pension. Me ndalimin e pagesave të pensioneve në Kosovë këto plane u penguan.
Dhe kështu disa pensionistë ende jetojnë këtu, edhe pse ata ka kohë që do të donin të ktheheshin. Për shembull, Shaban Qorri (71), i cili jeton me gruan e tij, djalin dhe vajzën dhe katër nipërit në katin e parë e një pallati në Reutigen të Berner Oberland. “Unë jam ngopur nga kurbeti”, thotë Shabani, ndërsa në anën tjetër të rrugës vazhdon të bëje xhiro një makinë vjelëse në lëvizje.

Shaban Qorri kaloi më shumë se gjysmën e jetës së tij në Zvicër. Së pari ai ka punuar si murator, më vonë – pas një lëndimi të kurrizit (hernie diskale) – ai me gruan e tij Havën (66 vjeçe) udhëhoqi një dyqan të vogël me ushqimore në Frutigen BE. “Kemi një jetë të këndshme këtu,” thekson Shabani. “Por Kosova është Atdheu im.”

150 euro pagë duhet të jenë të mjaftueshme

Atdheu i tyre ka shumë më shumë domethënie për kosovarët, sesa mund të përshkruhet fjalë. Në ndërkohë, personat e prekur shprehen shumë më qartë, kur kjo ka të bëjë me autoritetet zvicerane. “Unë jam i zemëruar,” thotë Djuzide Gavazaj, 83 vjeç, nga Zhuri, një fshat në Kosovën jugperëndimore, butësisht, por në mënyrë të vendosur. “Ne duam vetëm atë që meritojmë”.

Gruaja me shëndet të sëmurë do të kishte të drejtë qe tetë vite në një pension vejërie prej 579 frangave në muaj, sepse burri i saj i ndjerë kishte punuar 17 vjet në Zvicër si murator. Për shkak të marrëveshjes së anuluar, ajo dhe djali i saj, i cili punon në një furrë, tani duhet të përballojë jetesën me pagën e tij mujore prej 150 eurosh.

«Kjo është një padrejtësi e madhe»

I zemëruar është edhe bashkatdhetari i Gavazajt, Ali Aliu (66). Ish ndërtues fasadash, që jetoi deri vonë në kantonin e Cyrihut, tani jeton me familjen e tij në fshatin Blaq në jugun malor të Kosovës. “Miqtë e mi, të cilët kanë punuar në Itali, Gjermani apo në ndonjë shtet tjetër evropian, të gjithë marrin pensionin e tyre në Kosovë. Por unë, që kam punuar 35 vjet në Zvicër, nuk marr asgjë”, thotë ai me hidhërim. “Kjo është një padrejtësi e madhe.”

Viktimat janë gjithashtu të zhgënjyer për shkak se tashmë në tryezë është një marrëveshje – që ka të bëjë vetëm me pensionet në të ardhmen. Përfitimet që ju takojnë pensionistëve kosovarë dhe që është dashur ti përfitojnë gjatë dhjetë viteve të fundit nuk parashihet të paguhen si retroaktive. Pikërisht këtë kërkojnë të kthyerit e Kosovës dhe bashkë me ta edhe sindikata Unia.

Në fund të fundit, fjala është për shumë të konsiderueshme parash për pensionistët – për shembull, në rast të vejash, si 83-vjeçarja Djuzide Gavazaj, fjala është për më shumë se 50.000 franga, të cilat ajo ki pasur të drejtë të përfitojnë tetë vitet e fundit. Një shumë e madhe për gruan, e cila thotë se duhet të marrë hua nga të njohurit për të paguar për kirurgji të syve. “Të mos mi grabitin këto vite,” lutet Gavazaj. “A nuk është i mjaftueshme fakti që më është marrë nga jeta burri im?”

Detektivët socialë ishin kërcënuar me vdekje
Zemërimi mes kosovarëve ishte i madh kur, dhjetë vjet më parë, më 1 prill 2010 Këshilli Federal vendosi të frenojë Marrëveshjen e Sigurimeve Shoqërore, e cila ishte trashëguar nga epoka jugosllave. Një nga arsyet, sipas tyre, ishte se hetuesit socialë, të cilët ishin duke gjurmuar mashtruesit në Kosovë, u kërcënuan me vdekje. Për më tepër, sipas qeverisë federale, administrata në Kosovë ka punuar dobët dhe vet bashkëpunimi me autoritetet ishte i vështirë.
Ndërkohë, në sytë e qeverisë federale situata “është përmirësuar dukshëm”. Ajo realizoi një projekt pilot për të testuar bashkëpunimin. Për shkak të rezultatit pozitiv, negociatat për një marrëveshje të re filluan në vitin 2017. Pothuajse pikërisht një vit më pas, ndodhi nënshkrimi i marrëveshjes në Prishtinë.
Para se marrëveshja të hyjë në fuqi, duhet paraprakisht të pajtohen parlamentet e të dy vendeve. Në Kosovë, aprovimi i vendimit në vjeshtën e kaluar ishte një formalitet. Tani kosovarët po presin miratimin nga Berna. Ende është e diskutueshme nëse marrëveshja duhet të jetë në vartësi të referendumit fakultativ apo jo. Nëse marrëveshja është ratifikuar, pensionet e AHV/AVS dhe IV/AI mund që të fillojnë të (ri)paguhen në Kosovë nga fillimi i vitit të ardhshëm. Mirëpo është e mundur që të fillojnë të paguhen edhe këtë vit.

Të gjithë reportazhën në origjinal (në gjermanishte) bashkë me videon shioqëruese në shqip (me nëntitujt në gjermanisht ) mund ta pe¨rcillni në vegën  vijuese:

https://www.blick.ch/news/politik/kosovo-rueckkehrer-kaempfen-fuer-ihre-ahv-heute-entscheidet-der-nationalrat-wir-wollen-doch-nur-was-uns-zusteht-id15358251.html

Marrë nga mediumi Blick i Zvicrës (adoptuar nga Osman Osmani)

P.S. Vërejtja e adoptuesit/oo: Zvicra përndyrshe gjithmonë edhe ne Marrëveshjet tjera të reja ndërshtetërore me Kosovën ka folur vetëm fjalë të mira dhe kërcënimi gjoja me vdekje për detektivët social të një firme private austriake të mandatuar nga Berna zyrtare, e cila ndër të tjera ka gjurmuar edhe nga fusha e sigurimeve të automjeteve, është demantuar ne vitin 2010 nga Enti Federal për Sigurimet Shoqërore të Zvicrës…  E gjithë historia e dështimit të marrëveshjes në fjalë përbënë edhe parregullësi tjera, për të cialt do të raportojmë me nje rast tjetër. Natyrisht e gjithë kjo nuk amniston zyrtaret shtetërorë të Republikës së Kosovës, të cilët në tërë ketë proces mjerisht janë treguar jo vetëm niglizhent e të papërgjegjshëm, por edhe mospërfillës e injorues karshi të drejtave të shtetasve të vet…

/prointegra.ch/Blick

 

Loading...
Advertisements

Comments are closed.

%d bloggers like this:

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close