Advertisements

Këneta e Durrësit; Kështu u zhduk

DURRËS, 13 gusht 2013 – Këneta e Durrësit, dhe pse e tharë tashmë, ka mbetur si toponim, pasi ajo është mbi një mijë e vjetër, e krijuar pas një cunami. Në vitet 1300 Durrësi ndodhej nën sundimin e Republikës së Venedikut. Banorët e saj ndërmorën një aksion për tharjen e saj, gjë që nuk ia arritën. Për shkak të mushkonjave, konsullatat e huaja të Durrësit, në kohën e perandorisë otomane, u zhvendosën në Kavajë. Në vitet 1930 erdhën amerikanë për bonifikimin, por dështuan. Në fillim të viteve 1940, pas pushtimit, italianët filluan punimet e para për bonifikimin (shih foton). Veçse ndërprerja e punimeve për shkak të luftës, rikthyen gjendjen e mëparshme. Por bonifikimi i vërtetë filloi në vitin 1961 dhe përfundoi në vitin 1967, Se ç’telashe ka sjellë ky investim, mjafton të kujtojmë diktatorin Enver Hoxha, i cili më19 gusht 1975 ka deklaruar mes të tjerave: “… të marrim problemin e shkripëzimit të kënetës së Durrësit. U morën shumë masa për këtë qëllim, u bënë kanalizime, stacione pompimi e punime të tjera, duke na u thënë se nxjerrja e shpenzimeve do të bëhet në kaq e aq vjet etj. Ndërmarrjes Bujqësore në Sukth i janë dhënë në administrim tokat e kënetës së Durrësit. Kur vendosëm ne për t’i shfrytëzuar tokat e asaj kënete, unë i kisha flokët të zinj, tani mua këta më janë zbardhur, por akoma tokat nuk janë shkripëzuar! Po pse? Sepse këtë tokë e mori Ndërmarrja Bujqësore e Sukthit, e cila nuk e trajtoi mirë. Kjo tokë patjetër duhet shkripëzuar”.

Disa shifra

Sipas Kryeinxhinierit të ish-Ndërmarrjes së Bonifikimit Durrës, Shaban Karruli, për tharjen e kënetës janë bërë studime nga specialistë italianë dhe sovjetikë. Studimi i plotë i bonifikimit të kësaj kënete si projekt-ide dhe projekt-zbatim është bërë nga Instituti i Projektimit, dega e bonifikimeve pranë Ministrisë së Ndërtimit në Tiranë. Punimet për bonifikimin e kësaj kënete filluan në vitin 1961 dhe përfunduan në vitin 1967. Objektet kryesore që u ndërtuan në bazë të projekt idesë janë: hidrovori i Porto Romanos me ka 7 copë motopompa me kapacitet rreth 24 m3/ sek; kanali i ujërave të larta Spitallë, që mbledh ujërat e kodrave dhe i derdh me rrjedhje të lirë në Porto Romano; me gjatësi 7200 ml; kanali i ujërave të larta Shënavlash që mbledh ujërat e shirave te kodrave dhe i derdh me rrjedhje të lirë afër Shtëpisë së Pushimit te Ushtrisë në Plazhin e Durrësit me gjatësi 7800 m; mbrojtja e kënetës nga deti me argjinature me gjatësi 9200 ml; mbrojtja e kënetës nga lumi Erzen me argjinature (krahu i majtë) me gjatësi 4700 ml; kolektori kryesor kullues i kënetës që sjell ujërat e kullimit në hidrovorin e Porto Romanos me gjatësi 7883.60 ml; 26 kanale kulluese sekondare me gjatësi totale prej 39 164 ml. Me përfundimin e të gjitha objekteve të mësipërme për kullimin e kësaj fushe u përfituan 3050 ha tokë.

Laguna

Një rrip i ngushtë toke, pak a shumë në drejtimin veri-jug, që nga Porto Romano deri tek Ura e Dalanit dhe i shtrirë mes kodrave të Durrësit dhe kodrave të Shënavlashit, shekuj më parë u shndërrua në kënetë detare. Uji i detit e përmbyti këtë rrip toke, i cili u fundos, si pasojë e lëvizjes së pllakave të ndryshme tektonike, që formojnë bregdetin e Durrësit. Qyteti i Durrësit gjendej si në një ishull dhe lidhej me pjesën tjetër të vendit për një ure, e njohur si Ura e Dalanit (vendi ku uji i detit hyn në tokë). Durrësi jetoi për shekuj me radhë me kënetën pranë tij, u mësua të bashkëjetojë me të, madje edhe përfitonte prej saj. Aq e pandashme ishte bërë këneta nga panorama e qytetit, sa tharja e saj nuk qe menduar asnjëherë. Përkundrazi, u hartuan projekte për thellimin dhe shndërrimin e saj në kanal, duke e bërë edhe të lundrueshëm. Në vitin 1926, Durrësi dëmtohet ndjeshëm nga një tërmet shumë i fortë. Nisur nga nevoja e punimeve rindërtuese, qeveria e Ahmet Zogut kërkoi që ato të bëheshin në bazë të një plani të ri rregullues për qytetin, dhe kjo detyrë iu caktua arkitektit italian Leone Carmignani, i cili hodhi piketat e para pamjes që do të merrte Durrësi, pamje të cilën ai e ruan edhe sot, të paktën në pjesën e vjetër të tij. Arkitekti Leone Carmignani e përfundoi plotësisht Planin Rregullues Gjeneral të Durrësit në vitin 1942. Pikërisht aty parashikoheshin edhe zhvillimet e tij në të ardhmen, ku ravijëzohej ideja e thellimit të kënetës dhe shndërrimi i saj në kanal të lundrueshëm, duke i dhënë Durrësit formën e një qytet-ishulli. Por një ndërmarrje e tillë nuk u konkretizua kurrë. Në fakt, pas vitit 1944, nisi hartimi i planeve për tharjen e saj. Në vitin 1962, këneta nuk ishte më: tek Ura e Dajlanit u ndërtua një argjinaturë e fuqishme, që pengonte hyrjen e detit. Mbi argjinaturë u ndërtua rruga, që ekziston sot e kësaj dite. Njerëzit ende e njohin atë vend si Ura e Dajlanit, për tani atje nuk ka më urë. Një argjinaturë e njëjtë u ndërtua edhe në Porto Romano, duke bllokuar hyrjen e detit nga veriu. Uji u largua dhe u përftua një sipërfaqe e gjerë toke. Qëllimi ishte të përdorej për grurë, por rezultoi aq e kripur sa vetëm bathët rriteshin aty.

Nga kënetë në qytet

Deri në mesin e viteve ’90-të, ajo që dikur ishte kënetë, mbeti një sipërfaqe e madhe toke bosh, gati e papërdorshme për asgjë. Në fakt, as për ndërtim nuk konsiderohej e përshtatshme, pasi është nën nivelin e detit dhe mban ujë. Pa funksionimin e hidrovorit në Porto Romano, ajo sipërfaqe toke mund të përmbytet fare lehtë edhe nga ujërat e reshjeve që, në rrugë natyrale, rrjedhin nga kodrat anash saj. E megjithatë, lëvizjet e pakontrolluara demografike bënë që brenda pak viteve realiteti i saj të ndryshojë plotësisht: atje ku dikur shtrihej këneta, tashmë gjendet “Durrësi i Ri”. Dhjetëra mijëra njerëz, nga veriu e jugu i vendit, u ngulën aty dhe ndërtuan banesat e tyre. Zona vazhdon të njihet si “këneta e Durrësit”, por tashmë nuk ka më as tokë të lirë. Brenda disa dekadave, panorama e qytetit të Durrësit ndryshoi rrënjësisht dhe këneta, me të mirat e të këqijat e saj, gjendet vetëm në librat e historisë.

Integrimi urban i komuniteteve në Kënetë, Durrës

Ky projekt u zbatua në lagjen e Kënetës, lagja më e madhe informale në qytetin e Durrësit, aktualisht vendbanim i më shumë se 30,000 banorëve me afërsisht 350 hektarë. Projekti u fokusua në një zonë të përzgjedhur pilot prej 50ha dhe synonte të integronte komunitetin informal të krijuar rishtas brenda strukturave formale të bashkisë së Durrësit duke mbështetur procesin e legalizimit. Qeveria Austriake e financoi këtë projekt me një buxhet prej 351,748 eurosh, ndërsa Bashkia bashkëfinancoi me një shumë prej 52,000 Eurosh. Në bashkëpunim me Bashkinë, Co-PLAN kreu një proces planifikimi të zonës dhe përmirësime të infrastrukturës bazë së bashku me komunitetin lokal. Në 2005, aktiviteti i projektit u fokusua në këta komponentë: Përgatitja e planit të detajuar urban për zonën. Hartimi i këtij plani bazë nëpërmjet metodës së re të përfshirjes së komunitetit ishte një ndër qëllimet parësore të projektit. Në vitin 2005 u përfunduan me sukses Termat e Referencës, përpilimi i të cilave ishte një fazë e rëndësishme e përgatitjes së planit. Plani do të shërbente si një instrument për komunitetet dhe bashkinë e Durrësit përgjatë procesit të formalizimit dhe legalizimit të lagjes së Kënetës. Ofrimi i asistencës teknike në procesin e legalizimit të zonës. Projekti pati një ecuri të mirë në vitin 2005 për sa i përket fazës përgatitore të vetëdeklarimit të shtëpive nga banorët për legalizim. Kushtëzuar nga dinamikat politike në vend lidhur me çështjen e legalizimit, projekti realizoi 75% të fazës së vetëdeklarimit, përkundrejt 50% që u realizua në nivel kombëtar. Asistenca teknike konsistoi në krijimin e një banke të dhënash mbi deklaratat e banorëve. Projekti asistoi gjithashtu në diskutimin e rëndësishëm për përvijimin e kufijve që ka qenë një tjetër çështje delikate për këtë zonë. Përfshirja e komunitetit në zhvillimin e zonës ishte një komponent i kudoshtrirë i projektit. Ky komponent qe vendimtar jo vetëm për hartimin e një plani realist për lagjen që u përgjigjej aspekteve sociale dhe nevojave të komunitetit, zbatuar nëpërmjet ngritjes së kapaciteteve të organizatave me bazë komunitare dhe të grupeve të cenueshme; në thelb, nëpërmjet punës së komunitetit, impakti i projektit u bë edhe më i rëndësishëm për organizimin e komunitetit në struktura përfaqësuese që do të ndërvepronin me projektin dhe do të paraqisnin interesat e tyre përballë autoriteteve lokale.

/m. b. dhe th. m. agjencia e lajmeve “Dyrrah”/https://durreslajm.al

Loading...
Advertisements

Comments are closed.

%d bloggers like this:

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close