DARDANIA

shkruan Anna Hida

(Harta eshte marre nga interneti)

Dardania ishte një rajon i vjetër që gjendëj në Azinë e Vogël nga e cila thuhet se kanë ardhur banorët e Trojës. Ndodhej në Turqinë ë sotmë, në provincëne Çakakalë në bregdetin aziatik të Hellespontit, domethënë në ngushticën ë Dardaneleve nga e cila buron emri. Ishtë në jug-perëndim të qytetit të lashtë të Abydos.
Shkrimet ë vjetra që mbështeten tek Apollodori ( (En) Apollodoro, Bibliotëca III, 12.1, su theoi.com. URL consultato il 10 giugno 2019.) dhe Homerin ((En) Omero, Iliade XX, 213, su theoi.com. URL consultato il 9 giugno 2019.) dhe sipas tyre Dardano ishte bir i Zeusit i cili themeloi qytetin Dardania në rajon pasi zbriti nga ishulli i afërt i Samothrace ( (En) Diodoro Siculo, Biblioteca Historica V, 48.2, su theoi.com. URL consultato il 10 giugno 2019 (archiviato il 25 aprilë 2019). .
Homeri shkruante se banorët e zonës, Dardanët, nuk kishin qytete dhe ata thjesht jetonin ne shpatet e malit Ida . Apollodori i asimilon këto fise me popullin e Mbretit Teucer, i konsideruar mbreti i parë mitik i Rrugës. Dardano do të marrë vendin e mbretit Teucer, duke u martuar me vajzën e tij Batea, dhë për këtë populli i Teuçërit do të quhej “Dardani”. Vite më vonë, qyteti i Trojës u themelua nga nipi i madh i Dardanit, Ilo. Sipas disa autorëve, emri i parë i Trojës ishte Dardanus. ( Diodoro Siculo, Biblioteca historica, IV, 75, 1. )

(Harta eshte marre nga Interneti)
Disa nga dorëshkrimet e vjetra e paraqesin Apollodorin si grek , por nuk është ai për të cilin flasim sepse, Apolladori grek sepse, ka jetuar 180 vjet para Krishtit dhe më shumë është marrë me shkrimet e fetare. (A. Dillër, Studiës in Grëëk Manuscript Tradition, Amstërdam 1983, pp. 199 ss.)

Arsim Spahiu, në librine tijë “Pëllazgët dhë Ilirët në Greqinë e vjëtër” shkruan: “Në epokën klasikë, termat për të treguar Greqinë dhe Grekët ishin Hellas (Hellas) dhe Hellenes. Këto fjalë u përdorën nga Homeri për të trëguar një rajon të vogël në jug të Thesalisë dhë banorët ë saj. Në poemat Homerikë, termi Hellenes përdoret vetëm një herë sepsë, siç thekson Thukididi, ata (helenët) nuk përbëjnë një popull apo një komb. Për më tëpër, i njëjti autor shton se, përpara Hellenit, emri Hellas nuk ekzistonte . Në kohën e Homerit, Grekët nuk përbënin ende një grup etnik të identifikuar. Studiuesit e tanishëm të poezive Homerike nuk gjejnë dallimë etnikë midis Akeasvë dhë Trojanëve.”
DARDANIA ILIRIKË
Shumë nga studiuesit mendojnë se Dardania e vjetër në balkan është pikërisht toka nga u nisën Dardanët për të kërkuar tokë të rëja. Është toka ë Dardanos, prijësi: djali i Zeusit dhë Elektrës, mbreti i Arcadia, duke ikur nga ato troje, duke u ëndur në kërkim të një atdheu të ri, deri sa të arrinte në tokën e Teucer (Teucria), nga ë cila ai trashëgon Mbretërin.( Paesaggi Balcanici. A proposito delle «origini mitiche»: Illiria, Dardania, Moesia)
“Emri i krahinës mund të rridhte nga ai i karakterit të mitologjisë Greke Δάρδανος (Dardano), një nga djemtë e Ilirusit, paraardhës i Dardanoit. Në nuke dimë nëse Dardani, një popull i Anadollit aleat më Trojant, janë të lidhur me Dardanët e Ballkanit”-thuhet në Uikipedian për prejardhjen e fjalës Dardan, por këtë e shpjegon shumë mirë Filologu austriak Johann Gëorg von Hahn që ishte i pari që argumëntoi se termat Dardanoi dhe Dardania rridhnin nga fjala Proto-shqipe * dardā, që do të thotë “dardhë” (shqip: dardha – formë e përcaktuar, ose dardhë – formë e pacaktuar), dukë marrë parasysh faktin se toponimet që rrjedhin nga termat që lidhen me frutat osë kafshët janë shumë të zakonshme në rajon (krh. Alb. Dele / delmë “dele” të lidhura më toponimin Dalmatia / Delmatia, Ulqin në Mal të Zi <alb. ujk, ulk “ujku” etj). Mbi origjinën Proto-Indo-Evropiane të termit, mendimët e studiuesve ndryshojnë midis * g’hord- osë * dheregh .
Dardani djali i Zeusit dhe Elektrës, ai u martua (në Arcadia) me Krizën me të cilin pati djemtë Ideo dhë Deimas (En) Dionigi di Alicarnasso, Antichità romane I, 61, su penelope.uchicago.edu. URL consultato l’8 giugno 2019.1] dhe më vonë (në Dardania dhe pas vdekjes së Chryses [En) Dionigi di Alicarnasso, Antichità romaneI, 61, su penelope.uchicago.edu. URL consultato l’8 giugno 2019.9]), ai u martua me Batea të bijën e Tekreut dhe pati tre fëmijë .I pari Ilo ishte një mbret i Dardanisë. Ai e trashëgoi fronin nga babai i tij por duke qenë pa fëmijë, pas vdekjës së tij ai i la trashëgim të vëllaut Erichthonius (En) Apollodoro, Biblioteca III, 12.1 e 2, su theoi.com. URL consultato l’8 giugno 2019), Erichthonius ishtë një mbret i Dardanisë. Ai trashëgoi të dy mbretëritë e të vëllait të tij Ilo [En) Dionigi di Alicarnasso, Antichità romane I, 62, su penelope.uchicago.edu. URL consultato l’8 giugno 2019. (En) Omero, Iliade XX, 213 e seguenti, su theoi.com. URL consultato l’8 giugno 2019(i pari ishte ai i babait të tij Dardano ), dhe ai i gjyshit, babait të nënës së tij Teucer dhe ai pasi vdiq u trashëguan nga djali i tij Troo .
Sipas Ditti Cretese (Ditti il Cretese konsiderohet autor i një vepre në gjuhën fenikase, e zbuluar në një varr në Knossos gjatë epokës së Neros pas një tërmeti, dhe thuhet që ishte vetë mbreti që e përktheu atë në greqisht. Pra ky dorëshkrim i perkistë një gjuhë tjetër? Mos ishte i asaj Dardane?), Erichthonius do të thotë biri i një gruaje tjetër, që mund të ketë qenë Olizone (bija dhe Fineot, (Cretan Ditti, Ephemeris Belli Troiani IV Sipas traditës së Virgjilianit ai ishtë djali i mbretit etrusk Corito (vetë bir i Zëusit dhë i plejadës Electra) .
Etruskët ishin një popull i Italisë antike që jetonte në mes të shekullit të 9 para Krishtit. dhë Shekulli i para Krishtit në një zonë të quajtur Etruria, që korrespondon afërsisht me Toscanen, Umbrian perëndimore dhe Lazion veriore dhe qëndrore, me degëzimë deri në veri, në Luginën Po, në Emilia-Romagna e sotmëe, në Lombardinë jug-lindore dhe Veneto jugorë, dhe në jug , në disa zona të Campanias.
Kush ishin Pëllazgët dhë çfarë i lidh me Etruskët dhë këta të fundit më Luftën eTrojës? Keta te gjithe i perkasin epokës së Bronxit ,Homeri në Iliada na tregon se Pëllazgët janë ndër aleatët e Trojës, ndërsa në Odyssey (canto XVII, vargjet 175-177) ai i pozicionon ata si banorë të ishullit të Krëtes.Homeri tregon së në Krëtë ëkzistojnë dy popuj indigjenë dhe dy popuj emigrantë: Akejtë dhe Dorianët (migrimi Dorik).
Shum vende të bregdetit të Lazios deri në Circëo e dëshmojnë këtë me murët e tyrë ciklopianë, siç është Norba më mure të gjata 2’262 metra osëe murët, gjithnjë ciklopiane,të cilat mund të shihen shumë mirë në Rosellë dhe pjesërisht në Vetulonia osë Orbetelo. Pelasgia ishte ne Crotone oseCorito ose Cortona e tanishme.
Në vazhdojmë të shqyrtojmë ndërthurjen midis Pëllazgëvë dhe Etruskëvë.Një nga figurat më mitike të mitologjisë Greke dhe Etruske është Dardano.Dardano ishtë djali i mbretit Etrusk Corito (sipas traditës së Virgjilianit) dhe Electras bijë e Atlas. Dardano konsiderohët paraardhësi i dinastisë Trojan, prandaj … Trojanët ishin Etruskan (ose Pellazgët).

Diocesa e Dardanisë
Dardano, ë identifikueshmë me Maltepë në Turqinë modernë, është një seli ë lashtë episkopale (ipezhgvnore) e krahinës romake të Hellespontit në dioqezen civile të Azisë. Ajo ishte pjesë ë patriarkatit të Kostandinopojës dhe varëj preji argjipeshkvisë së Kikiçit.
Si Imzot parë i kësaj dioqeze antike, Lequien tregon Palin, i cili thuhet që ka marrë pjesë në këshillin e Efesit në 431; në realitet ky Imzot nuk i përkistë Dardanos, por dioqezes së Daldis. I pari Imzot i njohur i Dardanos është Pjetri, i dokumentuar në dy raste ai mori pjesë në këshillin ë Kalcedonit në 451 dhe në 458 ai nenshkroi letrën ë ipezhgëvë të Hellesponitt drëjtuar përandorit Leo pas vrasjës së Proterius të Alëksandrisë. (Uikipedia diocezi Dardania)
“Dioqeza është e dokumentuar në Episkopatumin e Notitiae të patriarkatit të Kostandinopojës deri në shëkullin ë 12-të. Qarku i Dardanos u pushtua nga turqit sëlxhuk në 1310 dhë më pas nga osmanët rreth vitit 1360; ndoshta dioqeza u zhduk në këtë kohë. Më 5 mars 1913, Patriarkana e Kostandinopojës rivendosi dioqezën ë Dardanos, dhe e bashkoj me atë të Lampsacos, më emrin “Metropolia e Dardanellias dhe Lampsacos. Ky institucion i ri, megjithatë, ishte jetëshkurtër; në fakt, pas luftës midis Greqisë dhe Turqisë (1919-1922) dhe shkëmbimit të popullsisë midis dy vëndeve (1923), sot nuk ka më të krishterë në territorin ë mitropolitit antik, i cili dëe fakto nuk ekziston më.”UIKIPËDIA (diocesi Dardania)
Perse sollem këto shkrime?
Dardania e sotme (Kosova dhe pjesë të Shkupit e Serbisë) ishte një krahinë shumë e njohur në antikitet . Sigurisht nuk është rastësi që emri që mbart sot është shumë i vjetër. Shumë historian janë përpjekur të mos i lidhin me Dardaninë e Azisë së vogë l, por vetë emri tregon shumë dhe nuk është i rastësishme që akoma ky emër është prezent në territorët ilire. Akoma nuk dihet nëse Homeri ka egzistuar me të vërtet por ai thotë së zbritën nga mali, Ida . Nese thonë mali Ida na kujton emrin i fëmijës së parë të Dardanit më gruan e parë Krisën , atëher si mund të zbrisnin nga mali i Idem nësë ky mal në atë kohë akoma nuk quhëj kështu ? Kjo na thotë së Dardanët u nisën nga zemra e gadishullit ilirik në kërkim të kullotavë, tokavë të reja dhë një pjesë e tyrë u vëndosën atjë ndërsa pjësa tjëtër qëndroi në vënd në Dardanine e sotme..
Dardanët –Trojanët thonë shkrimët e vjetra janë të njëjtët. Por shumë prej tyre emrin Troo kërkojnë forcërisht ta bëjnë grek duke thënë që Troo është i treti në radhën geneaologjikë të familjës së Dardanëvë. Por po të shohim më vëmendje në fjalën Trull në njëjsë dhe Troje në shumës në gjuhën shqipe përkojnë më Themele . Mundet qe Troja u quajt kështu pasi u djeg , pra vëndi ku mbetën vetëm themele. Themele do thotë Autokton, do thotë Vendali, do thotë Forcë ,do thotë Prejardhje , do thotë Qytet… Sipas kërkimëvë të bëra dhe nga profëssor Fahri Xharra në Mal të zi ndodhën dy vende të quajtura Troja e madhe dhe Troja e Vogël , sigurisht aty duhet të jenë themelet e ndonje qyteti antik.
Jo vetëm kaq, në Dukagjin që gjendet brenda tërritorit të Shqipërisë ka familje me mbiemër Troja . Të pyetur personalisht prej meje se mos ishin me origjinë Grekë ata më kanë shpjeguar që janë autokton dhe qe këtë mbiemër e përcjëllin nga të parët. Biles një nga familjet me këtë mbiemër ndodhet edhe në Bushat të Shkodrës. Si ka mundësi që ato mbartin këtë mbiemër të vjetër?
Nëse ne kërkojme shpjegimin e fjalës Trojë në gjuhën italianë ky koncept merr një kuptim tjetër. Ne italisht “Troja” do te thote “Putana” , mos kjo fjalë e vjetër përshkruante jo vetem nje qytet , por dhe tradheti, jo vetem veprimin e një gruaje të atyre anëve që quhëj Helena e cila që tradhëtoi burrin dhe u bashkua me të dashurin, por dhe tradhetine e mikut qe i mori gruan . Pra pikërisht kjo tradheti u quajt Troja duke e lidh pikerisht fjalen me qytetin ku ndohen keto ngjarje.
Mesipër kemi parë qe Trojanët, janë Pellazg, janë Etrusk, kjo do të thotë se nëse jemi tëe vetmit trashegimtar te gjuhes se vjeter Etruske ( kjo e pa pranuar akoma nga komuniteti shkencor boteror , por ne shqiptaret e dimë shumë mirë duke filluar nga Nermin Vlora Fallaski që dha kuptim fjalëve Etruske të papërkthyera me parë) dhe jemi Pellazg, Dardan, Etrusk, Ilir, Shqiptar.
Dardanët vinin nga Maltepe shkruhet në shumë shkrime , po të marrim analizojme fjalën Tepe prof Fahri Xharra na shpjegon që edhe sot ne themi: “ më dhemb Tepja e kokes”, pra pjesa e sipërme e kokes ajo qe mbron trurin. Tepe e gjejme dhe ne Shkodër si toponim , Kalaja e Rozafës është mbi Tepe, ndërsa në Mnele, kemi malin Hebe ose mali Tebe o Tepe. Pra nëse e lidhim me Maltepe, shqip do thote Mali I tepes ose Kryemal , Mal i parë , Mal i shenjtë ose Mali që qendron në krye!
Pa dashur të kritikojmë apo të ndryshojmë thjesht duke analizuar te dhënat me , toponimet e vjetra , kohët e zhvilluara të historive , ajo çka mbetet akoma në memorjen dhe tregimet orale të popullit tonë , kemi çtë tregojmë e te flasim për atë histori të popullit të Zeusit!

Nusha Zhuba Hida, Doktore ne Teori e Kerkim Shoqeror- Itali

Comments are closed.

%d bloggers like this:

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close